मराठा मोर्चा का ठरला विशेष ?

महाराष्ट्राने अनेक मोर्चे बघितली असतील परंतु मोर्चाची परिभाषा बदलवणारे ५७ मोर्चे महाराष्ट्रात निघाले.मी स्वतः महाराष्ट्रतील अनेक मोर्चात सहभागी होतो त्या अनुभवावर लिहिलेला लेख… काय विशेष होते मोर्चात नक्की वाचा?

मोर्चातील लोकांची संख्या

mkm

morcha participant

महाराष्ट्रातील पहिला मोर्चा असेल ज्यात एवढ्या मोठ्या प्रमाणात लोक सहभागी झाले होते. संपूर्ण शहर भगव्या रंगात न्हाहून निघाले होते. जिथ पर्यंत नजर जाईल तिथप्रर्यंत भगवाच दिसेल. मोर्चात १० लाख,१५ लाख आकडा हा साधारण सहभाग झाला होता. रस्त्यावर हलायला जागा नव्हती व जवळपास ५ किमी पर्यंत हीच अवस्था सगळीकडे असणार. लोक बाल्कनी,झाड, जिने इत्यादी ठिकाणी चढून मोर्चातील हि मराठ्याची लाट बघत होते. हा आकडाच तुमची छाती अभिमानाने फुगवतो.

अभूतपूर्व विक्रमी हजेरी

mkm

 

तरुणाचा समावेश या मोर्चात अधिक प्रमाणात होता. परंतु अनेक कुटुंब सुद्धा यामध्ये सहभागी झाले होते. आणि त्यांच्या लहान बाळांना रंगीबेरंगी कपडे , पटका, झेंडा, मराठा घोषवाक्य असलेली टोपी पाहण्या लायक नजरा होता तो. लहान मुलांचा समावेश हा मोर्चातील विशेष भाग होता…

मोर्चाचे नेतृत्व

mkm

मोर्चाचे नेतृत्व हे सामान्य कुटुंबातील मुली करत होत्या. हि विशेष बाब , व्यासपीठावर कुठल्याही नेता,सामाजिक कार्यकर्ता कोणीही नव्हत. फक्त मराठा रणरागिणी…

लोकांची शिस्तबद्धता

mkm

किमान १० लाख लोक मोर्चात असतात. परंतु एकही माणूस बदफैली किंवा असभ्य वर्तवणूक करताना दिसणार नाही. अनेक मुले झाडावर चढत होती तो प्रसंग त्यांच्या मोबाईल मध्ये कैद करायला. पोलीसासोबत सेल्फी काढणारे अनेक तरुण मी बघितले. पोलीसहि निश्चित होते ह्या लाखोच्या जनसमुदाया पुढे…

साफसफाई

maratha sevak

लोक स्वतः करिता पाण्याच्या बाटल्या , अन्नाची पाकिटे घेऊन आलेले होते. अरे हो हि बाब एक विशेष मोर्चाला येणारे लोक खेड्यावरून येत होते तर त्यांचा डब्बा ते स्वतः घरून भाजी भाकरी बांधून आणत होते. त्या बाटला, पाकिटे रस्त्यावर पडल्या बरोबर मराठा सेवक येणार आणि रस्त्यावरील कचरा उचलणार. अनेक अधिकारी, अभियंते, डॉक्टर,विद्यार्थी इत्यदी लोकांना मी हि मराठा सेवकाची भूमिका वठवताना पहिलय. मोर्चा झाल्यावर या लाखो लोकांनी कागदाचा तुकडाही रस्त्यावर दिसू दिला नाही. कमालीची बाब आहे.

परदेशातील बांधवानि दिला पाठींबा

maratha kranti morcha newyork image

मराठा क्रांती मोर्चा एकमेव मोर्चा होता ज्याला २० देशातून पाठींबा मिळाला. जगाच्या कानाकोपर्यात हा मोर्चा झाला. मराठा बांधवानी प्रत्येक देशातून मोर्चास जमून पाठिंबा दिला.

सोशल मीडियावर डंका

14741750_1296809407049609_778246232_n

 

सोशल मीडियातून हा मोर्चा वर आला आहे. मोर्चाने स्वतःची स्वतंत्र प्रचार यंत्रणा बनवली होती. फेसबुक मराठा क्रांती मोर्चामहाराष्ट्र या पेजचा महिन्याभारत १ करोड ८६ लाख लोकापर्यंत पोहचण्याचा विक्रम केला. अनेक ट्रेंड twitter वर मोर्चाची गाजले.

परदेशी वृत्त वाहिन्यांनी घेतली दखल

BBC London, National Geographic सारख्या अनेक नामांकित परदेशी वृत्तवाहिन्यांनी या मोर्चाची दखल घेत महाराष्ट्र गाठला होता. ते लोकही अचंबित झाले होते हे सर्व बघून.

मानवता

gf
संपूर्ण रस्ता हा लोकामुळे बंद झाला होता. मी अनेक मोर्चे पाहिले ज्या नंतरहि लोकांना त्रास होतो परंतु मराठा मोर्चाची बातच न्यारी त्या ३ तासानंतर तुम्हाला वाटणार हि नाही इथे लाखो लोक येऊन गेले. जे रस्ते बंद झाले होते ते अचानकच तीन तासानंतर सुरु झाले.
नेहमीच्या आयुष्यात अस होत नाही परंतु कोणालाही म्हटले “मित्र थोडी जागा देत का जायला ? धन्यवाद “ आणि जागा मिळणारच. बर्याच लोकांचे हरवलेली पाकिटे घोषणा करून परत भेटणं मी बघितले. हे पहिल्यादा मी अनुभविले होते. नेहमी अश्या घोषणा ऐकायला येतात कि सापडले असतील तर परत द्यावे.. पण इथे सर्व उलटच
मी मोठेपणा करणार नाही परंतु तिथे हलायला सुध्दा जागा नव्हती. पुस्तकाच्या पानाप्रमाणे लोक एकमेकांना चिपकून उभे होते उन्हाळ्याच्या दिवसात, परंतु रुग्णवाहिकेस याच गर्दीतून ५ मिनटात रस्ता मोकळा होताना मी डोळ्यांनी बघितला. लाखो लोकाच्या दाटीवाटीतून रुग्णवाहिका आरामात चालली गेली कल्पना तरी करू शकता का ? लोक एकमेकासोबत हसून बोलत होते जसे ते कित्येक काळापासून एकमेकांना ओळखतात.
आणि महत्वाची गोष्ट या मोर्चा मध्ये सर्व जाती धर्माची लोक सहभागी होते. फक्त मराठ्यांना हक्क मिळवून देण्या करिता..

राष्ट्रगीताने मोर्चाची सांगता

people singing national anthem

मोर्चाचे प्रतिनिधित्व करणाऱ्या मुली जेव्हा निवेदन देऊन येतात, तेव्हा सर्व लोकांच्या चेहऱ्यावरील भाव वेगळाच असतो. कल्पना करा लाखो लोक एका अभिमानास्पद क्षणात असताना. तुम्ही कुठल्या जातीचे आहात हे गोष्ट येथे महत्वाची नाही, तुम्ही सहभागी झालात यामुळे छाती गर्वाने फुलतो.
त्यांनतर संचलन करणारे राष्ट्रगीता करिता राष्ट्रगीता करिता ऑर्डर देतो. कल्पना करा लाखो लोक सगळीकडे शांतता फक्त रवींदनाथ टागोर यांचे शब्द तुमच्या कानावर हळूवार एकू येतात. देशभक्तीने हृद्य ओतप्रोत भरून आल्याशिवाय राहणार नाही. मला तर अंगावर काटे आले होते. भारत माता कि जय व तो संपूर्ण शहरात घुमणारा जयचा नारा आजही माझ्या कानात घुमतोय.

आणि सर्वात महत्वाचे म्हणजे हा मोर्चा मूक होता. शांततामय मार्गाने…
मुंबई मोर्चात मागण्या मान्य नाही झाल्या तर हि सर्वाच भल पाहणारी लोक काय रूप धारण करतील हे सांगता येणार नाही. आतापर्यतचा अनुभव रोमांचकारी होता. परंतु हि खदखद मनात अशीच भरून राहिल्यास अवश्य स्फोट होणार…

अमित पाटील वानखडे

छत्रपती उदयनराजे भोंसले यांच्या बद्दल ह्या गोष्टी आपणास माहिती आहे का ?

‘मला हवं तसंच मी राहणार. राजघराण्यात जन्माला आलो असलो तरी मी स्वतःला हवं तसंच राहतो. दुसरे लोक काय बोलतात याची मला पर्वा नाही.’ श्रीमंत छत्रपती उदयनराजे प्रतापसिंह महाराज भोसले अत्यंत ठामपणे पण खूपच हळू आवाजात बोलत होते. ते बोलतात तेव्हा त्यांना प्रतिप्रश्न विचारायची कुणाची हिंमत होत नाही.’

अगदी सगळ्या राजकीय नेत्यांना भंडावून सोडणार्‍या सातार्‍यातल्या पत्रकारांचीही नाही!

सहा फूट उंच आणि भारदस्त शरीरयष्टीच्या उदयनराजेंचं व्यक्तिमत्त्व खरोखरच राजेशाही आहे. एकदम ‘ब्ल्यू ब्लडेड प्रिन्स’! त्यांच्या चालण्या-बोलण्यात राजाची बेफिकिरी क्षणाक्षणाला जाणवते. धारदार नाक आणि रोखून बघणारे त्यांचे डोळे अनेकदा समोरच्याला घाम फोडतात. लोक त्यांना थोडे घाबरूनच असतात. थोडं अंतरही ठेवतात. पण मध्येच अचानक उदयनराजेंचा मूड बदलतो आणि सगळीकडे हास्याची कारंजी उडतात. लोकांना धक्का द्यायला उदयनराजेंना खूप आवडतं.

उदयनराजेंबद्दल सातार्‍यातच नव्हे तर राज्यभर अनेक आख्यायिका प्रसिद्ध आहेत. सातार्‍यातील पत्रकारांमध्ये तर या आख्यायिका मोठया चवीने चघळल्या जातात. पत्रकार परिषद असो वा राजकीय मेळावा; उदयनराजे नेहमीच मद्यधुंद अवस्थेत असतात, किंवा त्यांच्या जलमंदिर वाडय़ावर त्यांना आड जाणार्‍यांना ते चाबकाने फोडून काढतात, या अशाच काही आख्यायिका. त्या खोटया असतील, कदाचित खर्‍याही असतील. पण त्यामुळे उदयनराजेंच्या इतर चांगल्या-वाईट गुणांकडे दुर्लक्ष करायचं काही कारण नाही.

लोकसभा निवडणुकीत विजयी झाल्यानंतर खासदार बनलेल्या उदयनराजे भोसले यांचा सातार्‍यातला दबदबा वाढला आहे. याचा अर्थ त्यापूर्वी त्यांचा दबदबा नव्हता असा नाही. अवघ्या महाराष्ट्राचे आराध्यदैवत असलेल्या छत्रपती शिवाजी महाराजांचे ‘थेट’ तेरावे वंशज असलेल्या उदयनराजेंविषयी सातारकरांच्या हृदयात एक वेगळीच आदराची जागा आहे. लोक त्यांना प्रेमाने ‘महाराज साहेब’ म्हणतात. आजही बरेचसे लोक त्यांना (अर्धवट) मुजरा करतात. भले मग उदयनराजेंचं त्यांच्याकडे लक्ष असो वा नसो.

सातारा शहराच्या मधोमध वसलेल्या जलमंदिर या भोसले घराण्याच्या परंपरागत वाडय़ापासून हाकेच्या अंतरावर असलेल्या ‘हॉटेल राजकुमार रिजन्सी’मध्ये उदयनराजे भेटले तेव्हा असे अनेक अनुभव आले. ‘महाराज साहेबां’मधल्या सामान्य माणसाला जाणून घेता आलं. उदयनराजे म्हणजे एकदम रांगडा गडी! फर्स्ट इम्प्रेशनच झक्कास. त्यात तुमच्या नशिबाने महाराज साहेबांचा मूड असेल तर बातही क्या!

‘माझ्या आईवडिलांचे माझ्यावर अनंत उपकार आहेत. त्यांनी मला अगदी पहिलीपासूनच शिक्षणासाठी हॉस्टेलवर ठेवलं. त्यामुळे राजघराण्याच्या वारशाचं ओझं मला लहानपणी कधी जाणवलंच नाही. मी इतरांपेक्षा वेगळा आहे असंही कधी वाटलं नाही. शाळेत जो मला चॉकलेट द्यायचा तो माझा मित्र! राजेशाहीपासून मी खूपच लांब होतो,’ उदयनराजे सांगत होते.

शालेय शिक्षण डून स्कूलमधून पूर्ण केल्यानंतर उदयनराजेंनी पुण्यात इंजिनीअरिंग केलं. तिथेही भरपूर दंगा-मस्ती केली. त्यावेळी आपण कधीतरी राजकारणात पडू असं त्यांना स्वप्नातही वाटलं नव्हतं. त्यांचं स्वप्न होतं ‘फॉर्मुला वन रेस’मध्ये भाग घ्यायचं. खरं तर त्यात त्यांना करीअरच करायचं होतं. आपल्या या स्वप्नाविषयी बोलताना ते हरखून गेल्यासारखे वाटले. ते म्हणाले, ‘मला वेगाचं प्रचंड वेड आहे. त्यामुळेच असेल कदाचित, राजकारणात पडण्यापूर्वी मी रेसिंगमध्येच करीअर करायचा विचार खूप गंभीरपणे केला होता. पण ते काही जमून आलं नाही.’

Entarance Jalmandir Palace

Entarance Jalmandir Palace

‘फॉर्मुला वन’मध्ये सहभागी होता आलं नाही म्हणून वेगवान ड्रायव्हिंगची आवड कमी झाली नाही. पुणे-सातारा मेगाहायवेच्या रूपाने त्यांना नवा ट्रॅक सापडला. सातारा-पुणे हे ११० किमीचं अंतर उदयनराजेंनी फक्त ३५ मिनिटांत पार केल्याची आख्यायिका सातार्‍यात ऐकायला मिळते. उदयनराजेंनीही हे खरं असल्याचं सांगितलं. (वर, खोटं वाटत असेल तर पुण्यात सोडू का; म्हणूनही विचारलं. आता बोला!) फेरारी किंवा बुगाटीसारखी एखादी चांगली रेसिंग कार घेण्याची बर्‍याच दिवसांपासून इच्छा आहे, असं मनमोकळेपणाने सांगत ‘हॉर्स रायडिंगही मी चांगलं करतो, पण आता पूर्वीसारखा वेळ मिळत नाही,’ अशी खंत ते व्यक्त करतात.

हॉर्स रायडिंग, कार ड्रायव्हिंग अशा आवडी असलेले उदयनराजे म्हणजे एकदम हाय-फाय माणूस, असं एखाद्याला वाटेल, पण वस्तुस्थिती तशी अजिबात नाही. फॉर्मल क्लोथचा त्यांना तिटकारा. मग राजेशाही वेशभूषेची बातच सोडा. राजकीय सभांच्या वेळी अगदी नाइलाज म्हणून ते सदरा लेंगा घालतात. त्याला ते ‘पांढरी गोणी’ म्हणतात. ‘जीन, त्यावर एखादा कॅज्युअल शर्ट आणि पायात कोल्हापुरी चप्पल’ हा महाराज साहेबांचा फेवरेट ड्रेसकोड!

UdayanRaje Bike

UdayanRaje Bike

दिनचर्येचा विषय निघाला तेव्हा ‘राजकारण करायचं असेल तर सकाळी लवकर उठावं लागतं, हा पवार्रफुल अलार्म आठवला. रात्री झोपायला कितीही उशीर झाला (उशीर होण्यासाठी अनेक कारणं आहेत) तरी महाराज साहेब सकाळी साडेसहा वाजताच उठतात! (असं त्यांनी सांगितलं.) त्यानंतर व्यायाम असतोच. त्यांच्या शब्दात भरपूर व्यायाम. जॉगिंग दररोजचं.

UdayanRaje With Car

UdayanRaje With Car

‘पूर्वी मी कराटेसुध्दा शिकलो होतो. अधूनमधून बॉक्सिंग खेळतो. आजही मी एका मुठीत तीन विटा तोडतो,’ हे सांगताना उदयनराजेंना स्वतचाच अभिमान वाटतो. त्यानंतर एक मोठा ग्लास मोसंबी ज्यूस पिऊन महाराज साहेब ऑफिसमध्ये पोहोचतात तोवर साडेआठ वाजलेले असतात. मग लोकांच्या गाठीभेटी. अनेक लोक आपल्या तक्रारी घेऊन किंवा कामं करून घेण्यासाठी त्यांची वाट पाहत असतात. काम करण्याची महाराज साहेबांची एक विशेष पद्धत आहे, अगदी राजाला शोभेल अशीच. आलेल्या माणसाने आपली समस्या काय आहे आणि ती सोडवण्यासाठी काय करावं लागेल; इतकंच महाराज साहेबांना सांगायचं. जास्त काथ्याकूट करायचा नाही. ‘काम होईल,’ म्हणून महाराज साहेब सांगतात, तेव्हा तो गरजवंत आश्चर्यचकीत झालेला असतो. महाराज साहेबांची कामं करायची पद्धत चांगली की वाईट, यावर मतभेद होऊ शकतात, पण ‘महाराज साहेब कुणालाच नाही म्हणत नाहीत, प्रत्येकाचं काम करतात,’ असं सातार्‍यातील अनेकजण सांगतात. स्वत:च्या अनुभवावरून.

दुपारी कोल्हापुरात असतील तर महाराज साहेब जेवायला घरी म्हणजे वाडय़ावर परततात. ‘मी शाकाहारी आहे. कारलं सोडून सगळ्या भाज्या खातो. नॉनव्हेजचं म्हणाल तर क्वचित मटण खातो. पण मला ते फारसं आवडत नाही.’ लोकांमध्ये सहजतेने मिसळणारा आणि त्यांच्यातच राहायला आवडणारा हा राजामाणूस देवधर्म, आणि त्यानुषंगाने येणारी कर्मकांडे यांबाबत उदासीन, म्हटलं तर पुरोगामी आहे. ‘माझा फक्त पंचतत्त्वांवर विश्वास आहे. पण कर्मकांडे मला पटत नाहीत,’ असं ते स्पष्टपणे सांगतात. पण लगेचच ‘राजघराण्यातील परंपरा-रूढी पटो न पटो त्या पाळल्याच पाहिजेत,’ असंही ते स्पष्ट करतात. त्यांच्या मते या रूढी-परंपराच आपली (म्हणजे त्यांची) ओळख आहे. ही त्यांची भूमिका थोडी सोयीस्कर वाटते. पण त्यावर महाराज साहेबांकडे वाद किंवा चर्चा होऊ शकत नाही.

Udayan Raje Palace

Udayan Raje Palace

पुढच्या पिढीनेही रूढी-परंपरा पाळून बेधडक लोकांची सेवा करत जगायला हवं, इति उदयनराजे.

उदयनराजेंची पुढची पिढी- त्यांचा मुलगा वीरप्रतापसिंहराजे पुण्यात त्याच्या आई कल्पनाराजेंसोबत असतो. उदयनराजेंच्या आई अर्थात श्रीमंत छत्रपती राजमाता कल्पनाराजे प्रतापसिंह महाराज भोसले सातार्‍याच्या जलमंदिर वाडय़ात राहतात. उदयनराजे लोकांमध्ये मिसळतात, तर कल्पनाराजे त्यांच्या नेमक्या विरुद्ध. लोक आजही त्यांना घाबरतात. जलमंदिरात त्यांच्याशी तब्बल दोन तास गप्पा मारण्याची संधी मिळाली. पण ऑफ द रेकॉर्ड! घराण्यातलं द्वेषाचं राजकारण, संधिसाधूपणा, विश्वासघात, अवहेलना (संदर्भ: अभयसिंह आणि शिवेंद्रराजे भोसले) याविषयी त्यांनी अगदी मनमोकळेपणाने गप्पा मारल्या. शेक्सपिअरने लिहिलेली सगळी नाटकं त्या दोन तासांत समजली.

घराणेशाहीतल्या कलहामुळे मधली बरीच वर्ष कल्पनाराजेंना बरंच सोसावं लागलं. त्याचा राग त्यांच्या मनात आजही आहेच. मध्यंतरी निवडणुकीच्या राजकारणातही त्यांनी उतरून पाहिलं. पण नशिबाने काही त्यांना साथ दिली नाही. आता वय झाल्यानंतर उदयनराजेंच्या राजकीय कारकीर्दीवरच त्यांनी आपलं लक्ष केंद्रित केलंय. पण तिथेही स्वत:च्या मुलाच्या कार्यपद्धतीशी त्यांची नाळ जुळत नाही. त्याचंही दुख आहेच. उदयनराजेंचे वडील म्हणजे प्रतापसिंहमहाराज यांचे धाकटे बंधू अभयसिंहराजे भोसले यांनीच घराण्याच्या नावाचा आणि समाजावरील प्रभावाचा फायदा घेत स्वतची राजकीय पोळी भाजली, असं कल्पनाराजेंचं स्पष्ट मत आहे.

खुद्द उदयनराजेंच्या विरोधातही अभयसिंहराजे आणि त्यांचा मुलगा शिवेंद्रराजे (म्हणजे उदयनराजेंचे चुलतबंधू) यांनी निवडणुकीचं राजकारण केलं. १९९६ मध्ये सातारा लोकसभा मतदारसंघातून अपक्ष उमेदवार म्हणून उदयनराजेंनी निवडणूक लढवली, पण त्यांच्या वाटय़ाला पराभव आला. त्यानंतर त्यांनी भाजपमध्ये प्रवेश केला आणि १९९८ च्या सातारा विधानसभा पोटनिवडणुकीत भाजपचे उमेदवार म्हणून उदयनराजे निवडून आले, आणि त्या वेळी युतीच्या सरकारमध्ये त्यांना महसूल राज्यमंत्रीपद देण्यात आलं. पण १९९९च्या विधानसभा निवडणुकीत अभयसिंहराजेंच्या विरोधात उदयनराजेंना पुन्हा पराभूत व्हावं लागलं. तर २००४ च्या विधानसभा निवडणुकीत शिवेंद्रराजेंनी उदयनराजेंचा पराभव केला होता. त्यानंतर उदयनराजेंनी कॉंग्रेसमध्ये प्रवेश केला, पण कॉंग्रेसकडून उमेदवारी मिळत नाही, हे कळल्यावर त्यांनी शरद पवारांशी संधान बांधलं.

कल्पनाराजे हा अपमानास्पद भूतकाळ विसरलेल्या नाहीत. आज उदयनराजे राष्ट्रवादीच्या तिकिटावर खासदार बनले आहेत, आणि जिल्ह्याच्या राजकारणावर त्यांची पूर्ण पकड आहे. शिवेंद्रराजे यांनीही त्यांच्याशी पॅच-अप केलंय. पण राजमातांना ही गोष्ट पटलेली नाही. राजमातांची सर्वात मोठी कामगिरी म्हणजे त्यांनी राजघराण्याच्या अनेक वास्तूंचा जीर्णोद्धार केलेला आहे. आज जलमंदिर म्हणून प्रसिध्द असलेल्या वाडय़ातली बहुतेक बांधकामंही त्यांनीच करून घेतली आहेत. त्याचा त्यांना अभिमान वाटतो. कल्पनाराजेंना मराठीत संवाद साधणं मात्र कठीण जातं. बोलताना अनेकदा मराठी शब्द न सुचल्याने त्या इंग्रजी शब्द, सराईतपणे वापरतात.

udayan raje family

udayan raje family

आपला साडेचार वर्षांचा नातू म्हणजे श्रीमंत छत्रपती वीरप्रतापराजे फ्ल्यूएंट इंग्रजी आणि हिंदीत बोलतो, याचं त्यांना अपार कौतुक! विशेष म्हणजे, राजमाता कल्पनाराजे आणि श्रीमंत छत्रपती उदयनराजे हे सुध्दा बहुतेकदा एकमेकांशी अस्खलित इंग्रजीतच संवाद साधताना दिसतात!

Udayan Raje Facebook Post

Udayan Raje Facebook Post

खासदार म्हणून उदयनराजे लोकसभेवर निवडून गेल्यानंतर त्यांनी लोकसभेत त्यांचं पहिलं भाषण इंग्रजीत केलं, याचं सातारकरांना भयंकर कौतुक वाटलं होतं. भारावलेल्या सातारकरांनी उदयनराजेंचा लोकसभेत भाषण करतानाचा फोटो संपूर्ण जिल्ह्यात होर्डिगवर लावला. शिवाय, स्थानिक लोकल चॅनल्सने त्याची व्हिडिओ टेप वारंवार दाखवली होती. आपले महाराज साहेब इंग्रजीत बोलतात यावरच सातार्‍यातली प्रजा खूष आहे. मग असंतोषाला जागा राहतेच कुठे?